Leiden ten tijde van oorlog en erna

Leiden

Van bezetting, tot bevrijding en nu
Bevrijding van Leiden

Toen op 15 mei de Nederlandse strijdkrachten zich overgaven aan de Duitse Wehrmacht was de bezetting van Nederland een feit. Met grote gevolgen voor het gehele land, zo ook in Leiden. De gehele stad werd slachtoffer van het repressieve beleid dat door de Duitsers werd ingevoerd.

Omdat Leiden van oudsher een belangrijke zetel van kennis in Nederland was de censuur en andere voorbeelden van repressief beleid een enorme tegenslag voor de stad, zeker omdat veel van de Duitse maatregelen direct een negatieve impact hadden op de Universiteit Leiden, een belangrijke peiler van de stad. Studenten aan de Universiteit Leiden werden gedwongen om een loyaliteitsverklaring te tekenen aan de Duitse bezetter, en Joodse studenten en hoogleraren werden op straat gezet. Hierdoor zouden vele alumni van de universiteit een belangrijke bron vormen van het Nederlandse verzet tegen de Nazi's.

Een belangrijk inspiratiebron voor het Leidse verzet was Professor Cleveringa, die openlijk protesteerde tegen het beleid die de Duitsers hadden bevolen aan de universiteit. Hiervoor werd hij gevangen gezet in wat later Hotel Oranje zou worden genoemd, samen met nog andere verzetsleden. In 1944 kwam Cleveringa in kamp Vught terecht, maar wist desondanks de tweede wereldoorlog te overleven. Daarnaast zou de Leidse rechtenstudent Erik Hazelhoff Roelfzema een groot figuur worden van het Nederlandse verzet. Hij wist gevangenschap te ontkomen en vluchtte naar Groot-Brittannië waar hij zijn strijd voortzette als geheim agent - waarvoor hij meerdere keren clandestien terugkeerde naar Nederland tijdens de oorlog - en piloot werd bij de Britse Royal Air Force.

Omdat de universiteit een belangrijk centrum van het Nederlandse verzet werd, zou de Universteit Leiden gesloten worden door de bezetter. Hoewel in april 1941 er nog enkele tentamens werden toegestaan, zou de universiteit uiteindelijk dichtblijven tot het einde van de oorlog. Leiden zou een van de zetels vormen van de Raad van Negen, een belangrijk coördinerend orgaan van het Nederlandse studentenverzet.

De gebroeders Huib en Jan Drion, beide Leidse studenten, brachten het blad De Geus uit om contact te houden met de Nederlandse bevolking. De naam was een verwijzing naar de Geuzen, die in de tachtigjarige oorlog tegen het Spaanse rijk streden, waarbij de stad Leiden eveneens een belangrijke rol speelde. Beide broers zouden de oorlog overleven, maar vele anderen hadden dit geluk niet: Vele Leidse verzetsleden zoals Han Gelder, At Schoon en Jan Mulders moesten door de gevolgen van de oorlog de allerhoogste prijs betalen. De gebroeders Drion en Erik Hazelhoff Roelfzema zouden uiteindelijk een belangrijke bron van kennis en lokaal en nationaal bewustzijn vormen over het Leidse verzet. Leiden werd gebruikt als doorvoer en opslaghaven voor de Duitse V2 raketten die het Derde Rijk gebruikte om Groot-Brittannië te bestoken, en zodoende werd Leiden regelmatig doelwit van Geallieerde bombardementen, die eveneens zeer grote gevolgen zouden hebben voor de stad. De gebieden rondom het station en Marewijk zouden nagenoeg geheel verwoest worden door de bombardementen. Ondanks de bombardementen bleef het historische stadscentrum intact.

Dankwoord: bij deze een dankwoord aan Zalenwijzer.nl, zaalverhuur Leiden voor de gelden om deze site te realiseren.

Contact opnemen